Essay - Cultuur

Wat is cultuur?

Honderden toeristen kuieren in het hypermoderne Tate Modern rond door de eindeloze gangen vol kunstschatten. Aan de andere kant van de wereld, in Afghanistan, wordt een ongelukkige vrouw gestenigd door een woedende menigte. Duizenden kilometers van elkaar verwijderd, lijkt er geen grotere kloof te bestaan tussen deze twee manieren van dagelijks leven. Toch is er één iets wat hen onverbiddelijk bindt: cultuur. 

Tate Modern blijft een populaire locatie 

voor cultuurliefhebbers.

Over wat cultuur is, niet is of kan zijn, zijn al vele boeken geschreven. Sommige mensen zien cultuur als iets waardoor ze reflecteren over hun eigen bestaan. Anderen zien het als een distinctiemiddel om mensen van elkaar te kunnen onderscheiden, net zoals geld. Waar men het wel over eens is, is het feit dat iedereen cultuur op zijn eigen manier beleeft. 

Smaak is individueel afhankelijk. Verschillende kenmerken hebben vat op een persoon zijn eigen smaakbeleving. Zo zijn er bijvoorbeeld sociale en culturele verschillen tussen mannen en vrouwen. Vaak bepaalt de geografische positie van je woonplaats ook wat jouw cultuur zal zijn. Zo kunnen mensen uit Zuid-Afrika maar niet begrijpen waarom in de westerse cultuur eenvoudige jutezakken kunst zouden zijn. Terwijl wij de diepere betekenis van Afrikaanse maskers maar niet kunnen doorgronden. 

Hoge en lage cultuur

Het begrip cultuur is erg complex en daarom onverdeeld in twee delen: 

• de lage of gangbare/populaire cultuur
• de hoge/prikkelende cultuur of kunst

Het merendeel van de Belgische bevolking houdt zich bezig met lage cultuur. Deze cultuur geeft je een goed gevoel en werkt ontspannend. Zo liggen tienermeisjes graag ’s avonds op de bank een aflevering van Gossip Girl te kijken terwijl hun mannelijke tegenhangers platen van The Rolling Stones grijsdraaien. Lijnrecht hier tegenover staat dan de hoge cultuur.  Het verschuift je dagdagelijkse kader en maakt je een ander mens . 

Muziekgroepen zoals The Rolling Stones behoren 
vaak tot de jongerencultuur.

De meeste mensen zien cultuur als iets autonooms. Als een vorm van ontspanning. Rustig even wandelen door musea, schilderijen bekijken in galerijen, kunstexposities bijwonen,.. Het wordt beschouwd als iets leuks. Ook het intellectuele aspect wordt vaak aangehaald. Via prikkelende cultuur en kunst kunnen mensen zichzelf opbouwen en verrijken. Cultuur zorgt er dus voor dat we betere mensen worden. 

Welke functies vervult cultuur?

Toch bestaat kunst niet alleen op zichzelf. Dit begrip heeft ook verschillende functies te vervullen in de maatschappij. Zo werd in de jaren ’50-’60 cultuur vaak gebruikt om de Vlaamse eigenheid te benadrukken. Toch is in de vroegere geschiedenis gebleken dat dit niet altijd een positief effect kan hebben. Cultuur kan ook ingezet worden om foute ideologieën te verkondigen waarbij censuur wordt ingezet tegen alle andere ideologieën. Zo gebruikte het Nazi-regime onder andere cultuur om mensen te overtuigen van hun ideologie.  

Op 24 november 1991 behaalde het Vlaams Blok 
meer dan zes procent van de stemmen bij de 
Vlaamse parlementsverkiezingen. 

Gelukkig wordt cultuur niet altijd voor negatieve zaken ingezet. Zo kreeg het de opdracht de sociale cohesie te bevorderen tijdens de verzuring. Toen op 24 november 1991, ook wel Zwarte Zondag genoemd, het extreemrechtse Vlaams Blok meer dan 6% van de stemmen behaalde, besloot de overheid cultuur in te zetten om de gemeenschappen samen te houden en het groepsgevoel te bevorderen. 

Bron van inkomsten en citymarketing

Cultuur heeft vaak ook een economische functie.  Cultuuruitingen zoals design, mode en culinaire aspecten zijn een grote bron van inkomsten. Vooral design haalt de bovenhand. Het feit dat design er goed uitziet weegt meer door dan het comfort wat meubilair zou moeten hebben. 

Ook steden merken de positieve effecten van cultuur. Steeds meer en meer wordt deze ingezet bij een citymarketingfunctie. Steden doen niets liever dan zich profileren als grote metropolen van cultuur. Dit bewijst onder andere de grote kubusvormige kerstboom op de grote Markt van Brussel en de porseleinen kerstboom in Hasselt. 

De elektronische 'kubuskerstboom' op de grote markt van Brussel is een goed voorbeeld van cultuur die gebruikt wordt bij citymarketing.

Met alle functies die cultuur momenteel moet vervullen worden de individuele motieven jammer genoeg wat aan de kant geschoven. Er wordt meer naar het rendement van cultuur gekeken. “Wat levert cultuur op”, is de grote vraag die velen stellen. De focus wordt gelegd op meetbare zaken zoals inkomsten. Hoe zit het dan met de ontwikkeling van de mensen via cultuur? Een beter mens worden kan men nu eenmaal niet meten.

Origineel bestand - essay